شخصیت های خاکستری؛ دولت های سیاه و سفید

یادش به خیر بچه که بودیم، از فیلم های سینمایی که تلویزیون پخش می­کرد سر در نمی­آوردیم اما می دیدیم که پدر و مادرمان (مخصوصاً پدر) با علاقه نشسته اند و نگاه می کنند. بعد من و خواهرم هر چند وقت یکبار می پرسیدیم: بابا! این آدم خوبه است یا آدم بده؟ اینا دزدان یا پلیسا؟ نمی دانم از ذهن کودکانه ما بود یا از ساختار ساده اندیشانه فیلم های سینمایی آن زمان یا اقتضای حکومت انقلابی نوپایمان که همه اش می خواستیم آدمها را به خوب و بد تقسیم کنیم. منتقدان سینمایی و متخصصان ارتباطات کلی زحمت کشیدند تا به کارگردانان تازه کار و انقلابی بیاموزند که به جای شخصیت های سیاه و سفید، شخصیت های خاکستری خلق کنند که به زندگی عادی و روزمره مردم نزدیکتر باشد. انصافاً هم موفق شدند. حالا بعد از این همه سال و اینهمه زحمت و تجربه، سناریویی که تلویزیون جمهوری اسلامی برای اخبار می نویسد، دقیقاً به همان شکل ابتدایی اول انقلاب است. امشب (6تیر/ 28جون) تمام شبکه های تلویزیون، اخبار شکست تیم فوتبال انگلیس از آلمان را با یک تیتر می­گفتند: «شکست تحقیرآمیز تیم فوتبال انگلیس از آلمان». گذشته از اینکه کاربرد صفت در تیتر به لحاظ حرفه­ای درست نیست، با این روایت از خبر، سیاست جمهوری اسلامی که ادامه اعتراض و درگیری لفظی با دولت انگلیس پس از آخرین انتخابات است، آشکار می شود. رسانه ملی ما پس از 30 سال تجربه، برای ما دولت ها را به دولت های خوب و بد تقسیم می کند. انگلیس دولت بدی است پس تیم فوتبال آنهم بد است و خوب شد که شکست تحقیرآمیزی داده شد. حالا جالب است که همیشه در فوتبال و گزارش ورزشی از عبارت «شکست مفتضحانه» استفاده می شود اما این بار، دبیر باتدبیر خبر، با استفاده از یک واژه جدید -«تحقیرآمیز»-  سعی در جلب توجه بیشتر مخاطب داشت.

دکتر محمد علی موسوی، استاد درس جهانی شدن و مسائل رسانه­ای دوره ارشد ما، سفیر سابق ایران در کانادا بود. او از دوستانش که سفرای سابق ایران در کشورهای مختلف بودند دعوت کرد به کلاس درس ما بیایند. یکی از درس­هایی که هرگز فراموش نمی کنم را، یکی از همین سفرا گفت. او می گفت: «اینطور نیست که همه کشورهای غربی، در مورد یک مسئله سیاسی مثل مسئله هسته ای ایران یا ... یک جور موضع بگیرند. مثلاً اروپا معمولاً همساز آمریکا عمل نمی­کند و اغلب، در دولت­های اروپایی می­شود دوستانی پیدا کرد. هر کدام از آنها به انگیزه­ها و دلایل مختلف، سیاست خودشان را دارند. اما این هنرِ جمهوری اسلامی است که همه غرب را یک دفعه علیه ایران متحد می کند!» حالا دولت ایران، تمام دولت­هایی را که ما می­توانستیم با آنها مراودات سیاسی- اقتصادی داشته باشیم، به دشمنان ایران تبدیل کرده و حالا که ما یاد گرفته ایم آدمها سیاه و سفید نیستند، دولت ها را به خوب و بد تقسیم می کند. از آن بدتر، ملت­هایشان را هم به چوب سیاست بازی دولت­ها می­راند. یادش به خیر! یک روز رئیس جمهوری داشتیم که می­گفت حساب دولت­ها از ملت­ها جداست و حتی ملت ایران و آمریکا را دوست می­خواند. حالا سیاستمان این شده که باخت تیم فوتبال انگلیس از آلمان را جشن بگیریم!


فرزانه نزاکتی