مقاله فارسی۶

موضوع مقاله: جهانی شدن و فضای مذهبی

نویسنده: دکتر سعیدرضا عاملی، عضو هیئت علمی دانشگاه تهران

 چکیده:

دکتر عاملی در مقدمه این مقاله جهانی شده را محصول صنعت جهانی ارتباطات دانسته که مفهوم عمومیت را هم در فضای عمومی و هم فضای مذهبی دگرگون کرده است. وی معتقد است که یک ایدئولوژی ناظر بر جهانی شدن وجود دارد که جهت گیری خاصی دارد و آنهم تشدید شیب مدرنیته غربی است و سکولاریسم، لیبرال دموکراسی و ارزشهای غربی در مرکز آن قرار دارد. در ادامه وی به تعریف جهانی شدن پرداخته و از آن به عنوان روندی که موجب متراکم شدن مکان و همزمان شدن ارتباطات است نام می برد. دتر عاملی می گوید صنایع ارتباطی به همراه پیشرفت وسایل نقلیه موجب بوجود آمدن "سایت قدرت جهانی" شده است .  وی معتقد است که با توجه به نرم افزار جهانی شدن، جهان به جهان مرکزی و پیرامون تبدیل شده است. جهان مرکزی همان غرب با محوریت امریکا و اروپاست. اما با ظهور اندیشه های پسامدرنیستی این مرکزیت در حال تغیییر است . و به گفته "فیدرستون" نوعی "غیر مرکزی شدن" یا "دوباره مرکزیت یافتن جهان" در حال شکل گیری است . در ادامه دکتر عاملی با اشاره به اینکه فضای مذهبی با خصوصیات مورد نظر ایشان تا کنون تعریف نشده است ، مذهب را عمومی ترین خصیصه اجتماعی می نامد که در کانون توجه همه جوامع بوده است . و هر تغییری در آن منعکس کننده تغییر در حوزه عمومی است. وی می افزاید پاسخ جامعه دینی به جهانی شدن، در قالب بروز هویتهای متفاوت خواهد بود. از سوی دیگر وی توسعه سکولاریسم را یکی از جنبه های مهم جهانی شدن می نامد و آنرا روندی تعریف می کند که موجب تضعیف اقتدار دین می شود.  از این پس نویسنده به تحلیل اقتدار دینی و تاثیر جهانی شدن بر آن پرداخته و اقتدار دینی را برایند پنج قدرت اساسی زیر عنوان می کند:

1-    قدرت نفس دین

2-    قدرت نهادینه دین

3-    قدرت فردی دین

4-    قدرت مدنی دین

5-    قدرت اجتماعی دین

وی در پایان یادآور می شود که قوت و ضعف نهادهای اجتماعی مذهب با زمینه های سیاسی اقتصادی و فرهنگی آن نسبت جدی دارد. با توجه به سخن "کاستلز" هویتهای اجتماعی در عصر جهانی شدن به سه نوع هویت مقاومت، مشروعیت یافته، وتولیدی یا بازسازی شده تقسیم می شود.

این مقاله بر اساس پژوهش اسنادی دکتر عاملی از منابع متعدد فارسی و انگلیسی نوشته شده است.


فرزانه نزاکتی