معرفی و خلاصه کتاب جهت ارائه برای درس طرح تحقیق

نام کتاب: ارتباطات انسانی (مبانی)

نویسنده: علی اکبر فرهنگی

 نوبت چاپ: ویرایش دوم، جلد اول

 محل چاپ: تهران: خدمات فرهنگی رسا

سال چاپ:  1374                                                      

در این نوشتار به مرور کتاب مذکور و استخراج مفاهیم، نظریه ها، مدل ها و ... که در ارتباط با موضوع پایان نامه ام (مطالعه کژفهمی و سوء تفاهم در ارتباطات والدین و فرزندان نوجوان) بوده، پرداخته ام. بدین ترتیب علاوه بر ذکر خلاصه کتاب، به این اشاره می کنم که هر کدام از فصول چگونه و در کدام بخش پایان نامه من بکار خواهد آمد.

کتاب ارتباطات انسانی مشتمل بر 10 فصل بوده که فصل دهم آن (اعتبار یا مشروعیت در ارتباطات بین فردی) در چاپ دوم کتاب به آن اضافه گردیده است. نویسنده در آغاز هر فصل، اهداف کلی را که در آن فصل دنبال می کند برشمرده و از این طریق خواننده را هدایت می کند که مفاهیم مهم فصل را بهتر بشناسد.

فصل اول کتاب با عنوان "ماهیت ارتباطات" به ارائه تعاریف کلی و مقدماتی ارتباط و .. می پردازد. اصطلاحاتی چون تفهیم[1]، تسهیم معنی[2]، ارتباط با خود[3] و ارتباط با دیگران[4] که در این فصل به آنها پرداخته شده است، از جمله اصطلاحات پایه ای و مهمی است که در بخش مفاهیم پایان نامه من  بکار خواهد آمد. همچنین مدل "دین بارنلوند"[5]  به نام مدل تبادلی[6] درباره نگرشی که فرد هنگام ارتباط با دیگری از 6 شخص دارد که در این فصل آمده، می تواند یکی از نظریه های مد نظر این پایان نامه باشد. بارنلوند معتقد است که در هنگام ارتباط با دیگری نگرشی که فرد درباره خود دارد، فکر او راجع به اینکه دیگری چگونه به او می نگرد و نگرشش راجع به دیگری و همین سه نوع نگرش از سوی فرد مقابل نقش دارد. درواقع او ارتباط میان دو انسان را به 6 شخص تعمیم می دهد. بررسی این 6 شخص در ارتباط والدین و فرزندان می تواند در کشف علل سوء تفاهم در این ارتباط مفید واقع شود. در ادامه این فصل نویسنده کارکردهای ارتباطات را به گونه زیر بر می شمارد:

-          کارکرد پیوستگی[7]

-          اطلاعاتی و استدراکی[8]

-          تاثیرگذاری[9]

-          تصمیم گیری[10]

-          تصدیق[11]

نویسنده سپس بحث ارتباط موثر را مطرح کرده و موثر بودن را به یکی از این 5 حال زیر تعبیر

 می کند:

-          درک

-          لذت یا مسرت

-          نفوذ در نگرش ها

-          گسترش روابط

-          کنش یا عمل

از این بحث نیز می توان در زمینه ارائه مدلی برای ارتباط موثر والدین و فرزندان سود جست.

فصل دوم کتاب درباره "مدل های ارتباطی و نقش آنها در شناخت فراگرد ارتباطات" است. در این فصل، نویسنده پس از یادآوری ضرورت مدل سازی در علم  از قول هسیو و کلیور[12] مدل ها را  به 3 دسته بزرگ فیزیکی، ذهنی و نمادین تقسیم می کند. وی مدل لاسول را مدلی کلامی و در زمره مدل های نمادین قرار می دهد. یک تقسیم بندی دیگر از مدل ها بر اساس عملکرد آنها بدین صورت است: توصیفی، پیش بینی کننده و هنجاری.

فصل سوم این کتاب به "ارتباطات به عنوان رفتاری آموختنی" می پردازد. وی از طریق سه نظریه در حوزه شناخت یعنی شرطی کلاسیک، وسیله ای یا ابزاری و یادگیری اجتماعی، بحث یادگیری در ارتباطات را مورد مطالعه قرار می دهد.

فصل چهارم تحت عنوان "اثربخشی در ارتباطات میان فردی" بطور مفصل در این حوزه بحث می نماید. به نظر نویسنده، اثربخشی در حوزه ارتباط میان فردی شامل دو بعد اساسی عمل گرایانه و خشنودی شخص است.  نویسنده ویژگی های ارتباط اثربخش را چنین می شمارد:

-          گشودگی[13]

-          همدلی[14]

-          حمایت گری[15]

-          مثبت گرایی[16]

-          تساوی[17]

بررسی این 5 ویژگی در روابط والدین و فرزندان می تواند برای پایان نامه حاضر مورد استفاده قرار گیرد.

فصل 5 کتاب به بررسی مسئله "شناخت از خویشتن خویش" اختصاص دارد. در این فصل نویسنده به شرح دو اصطلاح مهم خودآگاهی[18] و مفهوم از خود[19] می پردازد و اهمیت آنرا در برقراری ارتباط یادآور می شود. این بحث می تواند درتکمیل مدل بارنلوند، پایه نظری مفیدی برای بررسی سوء تفاهم در ارتباط باشد.

فصل 6 با عنوان "خویشتن و ارتباط با دیگران" درواقع ادامه فصل قبل است. در این بخش، چرخه حیاتی یک رابطه از "مارک نپ"[20]  که به شکل یک منحنی نرمال و شامل دو بخش به سوی پیوند و به سوی جدایی است ، مطرح می شود. یک مدل مفید دیگر در این فصل، پنجره جوهری است که سطوح آگاهی در رفتار آدمی را تصویر می کند. این پنجره شامل 4 بخش گشوده، پنهان، کور و ناشناخته است. گفته می شود که برای ارتباط بهتر و رسیدن به تفاهم باید منطقه گشوده را به میزان قابل ملاحظه ای گسترش داد.

فصل 7 کتاب به مرور دو مهارت عمده برای رسیدن به "تفاهم با دیگران" اختصاص دارد: هنر گوش دادن و همدلی. این دو مهارت نیز در رابطه با بحث ارتباط موثر است و به طراحی مدلی برای ارتباط بهتر والدین و فرزندان کمک می کند.

فصل 8 کتاب به مطالعه تمایل و نزدیکی بر اساس جاذبه های انسانی اختصاص دارد. سه نظریه مختلف درباره اثر نزدیکی در ارتباط می گویند:

1-      شناخت باعث نزدیکی می شود.

2-      نزدیکی باعث دوست داشتن می شود.

3-      آشنایی باعث دوست داشتن می شود.

در ادامه فصل، نویسنده به طرح مفاهیمی چون تشابه پرداخته و نظریه تعادل هایدر و نظریه نیو کمب را مورد بررسی قرار می دهد. وی در این رابطه به سه متغیر که بر تشابه نگرش اثر می گذارد اشاره می کند:

-          میزان نکات مورد توافق

-          اهمیت و برجستگی

-          دوستی دو طرفه

توجه به این نکات نیز در برقرار ی ارتباط والدین و نوجوان موثر خواهد بود.

فصل 9 کتاب به بررسی ارتباطات غیر کلامی شامل زبان غیرکلامی، نقش فاصله یا فضای ارتباطی، حرکات چهره، تماس چشمی و... پرداخته است. این نکات با توجه به سه کارکرد اساسی پیام غیرکلامی:

1-      جایگزین شدن با پیام کلامی

2-      تقویت آن

3-      رد آن

 در تشخیص نوع و شدت ارتباط و تشخیص سوء تفاهم مفید است.  

در فصل 10 که در چاپ دوم کتاب به آن اضافه شده است، نویسنده، اعتبار اولیه، ثانویه و نهایی را از هم تفکیک نموده است. وی ابعاد اعتبار را شامل صلاحیت[21]،  خوی[22]،  انگیزه و نیت[23]،  شخصیت[24] و پویایی[25] می داند. توجه به این عوامل در ارائه مدلی بهتر برای ارتباط والدین و فرزندان مفید خواهد بود.

بطور کلی می توان گفت کتاب ارتباطات انسانی که در این نوشتار معرفی گردید، یکی از مرتبط ترین و مفیدترین کتبی است که به زبان فارسی و در ارتباط با موضوع پایان نامه من وجود دارد.



[1]. Understanding

[2]. Sharing of meaning

[3]. Intrapersonal communication

[4]. Interpersonal communication

[5]. Dean C. Barn Lund

[6]. Transactional model

[7]. Affinity

[8]. Information & Understand

[9]. Influence

[10]. Decision

[11]. Confirmation

[12]. Hsiao & Cleaver  

[13]. Openness

Empathy .[14]

[15]. Supportiveness

[16]. Positive ness

[17]. Equality

[18]. Self- awareness

[19]. Self- concept

  Mark Knapp.[20]

[21]. Competence

[22]. Character

[23]. Intention

[24]. Personality

[25]. Dynamism


فرزانه نزاکتی