بررسی اثربخشی پیام مذهبی سریال های ماه رمضان بر مخاطب

 

 حجم عظیمی از برنامه هایی که در صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران تولید و از این رسانه ملی پخش می شود، برنامه های دینی و مذهبی است. در سال های اخیر، تولید این برنامه ها بیشتر در قالب های جذاب و سرگرم کننده مانند فیلم، سریال، نماهنگ و ... صورت گرفته است. در این راستا حجم بالایی از امکانات، سرمایه و تجهیزات برای تولید این برنامه ها هزینه شده است، سیاست ها و محدودیت های برنامه سازی مورد اغماض و انعطاف قرار گرفته و پربیننده ترین ساعات سیما به پخش آن اختصاص داده شده است. سریال هایی که در ماه مبارک رمضان پخش می شود، از قابل توجه ترین این برنامه هاست.

اگرچه بررسی های محققان (سورین و تانکارد 1381) نشان داده است که آن دسته از پیام های اقناعی که به گونه غیر مستقیم و در قالب برنامه های سرگرم کننده ارسال می شوند، تاثیرگذاری بیشتری بر مخاطب دارند، اما از آنجا که مخاطب در وهله اول برای تفریح و سرگرمی به تماشای تلویزیون می پردازد (علیزاده به نقل از دهقان 1386)، در مورد اثربخشی این نوع سریال ها تردید به وجود می آید. بدین معنی که احتمال می رود مخاطب صرفا داستان فیلم را دنبال کرده و به پیام مذهبی آن توجه خاصی ننماید. بنابراین این سئوال پیش می آید که آیا تاثیرگذاری این سریال ها بر مخاطب همان گونه است که تولید کنندگان آن انتظار دارند؟ به عبارت دیگر آیا برداشت و خوانش مخاطب از محتوای این سریال ها با هدف تولید کنندگان آن هماهنگ است یا مخاطب فعالانه برنامه های سرگرم کننده با محتوای مذهبی را به گونه خاصی دریافت و درک می کند؟

در توضیح این مطلب می توان به نظریه کدگذاری و کدگشایی استوارت هال اشاره کرد. وی معتقد است که متون فرهنگی هنگامی برای مخاطبان معنا می دهند که توسط مخاطبان کدگشایی شوند. اما این کدگشایی و استخراج معنا، ضرورتا با معنای مورد نظر تولیدکننده اثر یکسان نیست. او معتقد است که حداقل 4 شیوه برای کدگشایی وجود دارد:

1-      کدگشایی بر اساس موضع مسلط- هژمونیک

2-      کدگشایی بر اساس موضع مخالف

3-      کدگشایی بر اساس موضع مذاکره

4-      کدگشایی بر اساس موضع دوری جستن (الگزاندر به نقل از کوثری 1384)

این پژوهش در پی آن است که با بررسی سریال های پخش شده در ماه رمضان سال جاری، پس از کشف پیام مذهبی آن ها، برداشت و خوانش مخاطب از آن را دریابد. سپس با مقایسه آن ها، تحلیلی درباره اثربخشی برنامه های سرگرم کننده که با محتوای مذهبی ارائه می شوند، ارائه دهد.

روش های تحقیق پیشنهادی 

-          تحلیل روایت

-          مصاحبه

 منابع

-          دهقان‏، عليرضا (1386) مطبوعات، تلويزيون و دينداري در ايران: مطالعه اكتشافي، فصلنامه رسانه، سال هجدهم، شماره 1، بهار 1386

-          سورين و تانارد (1381) نظريه هاي ارتباطات، ترجمه عليرضا دهقان، تهران: دانشگاه تهران

-          كوثري، مسعود (1384) آنومي اجتماعي در اجتماعات مجازي، فصلنامه انجمن ايراني مطالعات فرهنگي و ارتباطات، سال اول، شماره 2و3، بهار و تابستان 1384


فرزانه نزاکتی