تابو شکنی در وبلاگ، به معنای رعایت نکردن اصول اخلاقی نیست

خانم مائده موسوی، خبرنگار ایسنا از من خواست به دو پرسش در مورد اخلاق وبلاگ نویسی پاسخ دهم. این پرسش ها بهانه خوبی شد که با دیگر به مزایای وبلاگ نویسی برای توسعه فرهنگی کشورهای جهان سوم بیندیشم. پرسید: چه راه‌هایی برای رشد و نهادینه کردن اخلاق در وبلاگ‌ها وجود دارد؟ پاسخ دادم:

یکی از مهمترین آسیب های وبلاگ نویسی در ایران استفاده از مطالب دیگران بدون ذکر نام نویسنده اصلی و نام سایت یا وبلاگی است که منبع اصلی آن است. به این صورت انسان یک یادداشت را در چندین وبلاگ می بیند و ممکن است نتواند تشخیص دهد که نویسنده این مطلب کیست. به نظر من بهترین راه این است که خود وبلاگ نویس ها تصمیم بگیرند و تعهد کنند که مطالب دیگران را فقط با ذکر منبع استفاده کنند و اینگونه حقوق مولف را رعایت کنند. بنابراین وبلاگ نویسان باید احترام به حقوق نویسنده و پدید آورنده متن را در نظر بگیرند. خوشبختانه این امر کم کم دارد در ایران جا می افتد مثلا در فیس بوک دیدم که اگر کسی می خواهد ویدئو یا عکسی را که دیگری گذاشته مجددا در صفحه خودش منتشر کند، کامنت می گذارد و اجازه می گیرد.

اما برخی از مواردی که تحت عنوان بی اخلاقی در وبلاگ نویسی نامیده می شود، بیشتر تابوشکنی است تا عدم رعایت اخلاق. از آنجا که ...

متن منتشر شده در ایسنا را می توانید در اینجا ببینید.


از آنجا که وبلاگ یک رسانه آزاد است و به دلیل ویژگی هایی که دارد (مثل ارزان بودن و سهولت استفاده و تعاملی بودن) می تواند از سوی هر کسی که حداقل سوادی در زمینه استفاده از اینترنت داشته باشد مورد استفاده قرار گیرد. در جامعه ای مانند ایران که ارزش های فرهنگ رسمی و مسلط به شدت از رسانه های بزرگ که مالکیت دولتی دارند تبلیغ می شود، طبیعی است که وبلاگ به زبان گروه های خاموش جامعه تبدیل می شود و این فرصت را برای اقشار مختلف فراهم می آورد که نظر خود را راجع به هر امری ابراز کنند و سعی کنند ارزش های مورد قبول خود را ترویج دهند. این ابراز عقیده و رواج گفتمان هایی که با گفتمان مسلط و رسمی تفاوت هایی دارد به مذاق بعضی ها خوش نمی آید به همین دلیل وبلاگ نویسان از سوی نهادهای قدرت مورد تهدید قرار می گیرند و گاهی وبلاگشان فیلتر می شود. اما من اینها را مصداق بی اخلاقی نمی دانم. به هرحال جامعه ایران به لحاظ فرهنگی، اجتماعی و سیاسی تابوهایی دارد و مسائلی هست که حرف زدن و گفتگو راجع به آنها ممنوع است اما ماهیت وبلاگ به نوعی است که تابو در آن معنی ندارد و حد و مرزهای فرهنگی در آن خیلی بازتر است. اتفاقا این فضا به توسعه فرهنگی طبق آنچه یونسکو تعریف کرده هم نزدیک تر است چون آزاد است و هر کسی می تواند حرف خود را بزند و هر نظری دارد ابراز کند. این ویژگی وبلاگ حتی باعث گسترش حوزه عمومی می شود که از بنیان های ایجاد جامعه مدنی و مردمسالاری است. بنابراین نمی توان گفت اگر کسی برخلاف فرهنگ مسلط مطلبی در وبلاگش نوشت اخلاق وبلاگ نویسی را رعایت نکرده است. اتفاقا وبلاگ نویسی برای رشد فرهنگی ایرانیان بسیار هم مفید بوده است. در بعضی موارد حتی وبلاگ بهانه ای شده است که افراد با دقت بیشتری به مسائل اطراف خود بنگرند و راجع به آن فکر و اندیشه کنند و بخواهند آن موضوع را در وبلاگ خود به بحث بگذارند و راجع به آن از دیگران هم نظرخواهی کنند.

در کل، در مورد رعایت اخلاق در وبلاگ نویسی می توانم بگویم که اگر هرکس مطالب وبلاگش را خودش تولید کند یا مطالب نقلی را با ذکر منبع استفاده کند کار خیلی بزرگی صورت گرفته است. بعد از آن دیگر باید معیارهای بحث و گفتگوی آزاد را رعایت کرد که مثلا افراد و موضوعات و عملکردها بر اساس اصول منطقی و عقلانی نقد شوند و اجازه پاسخ گفتن و اظهار نظر آزادانه هم برای مخاطبان وجود داشته باشد. در این میان هیچ کدام از افراد چه کسی که مطلبی را می نویسد و چه مخاطبی که کامنت می گذارد نباید از کلمات رکیک و زننده استفاده کنند و به طرف مقابل و دیگرانی که آنرا می خوانند توهین کنند.

سؤال بعدی این بود: رعایت اخلاق در وبلاگ‌ها از سوی کاربران بیشتر به نهادینه کردن آن کمک می‌کند یا نظارت‌ها و فیلترهای بیرونی؟

و پاسخ من: مسلما خود کاربران اگر تصمیمی بگیرند و فرهنگی در زمینه فعالیتشان نهادینه شود بیشتر آنرا رعایت می کنند و بهش پایبند هستند؛ همانطور که درباره فیس بوک و اشتراک گذاری مطالب گفتم. خیلی عجیب است که ما در دنیای کنونی هنوز امیدوار باشیم که بتوانیم با فیلترینگ و محدود کردن افراد کاری انجام دهیم. این گونه سیاست ها بویژه در زمینه اینترنت دیگر امتحان خود را پس داده اند و با امکاناتی که وجود دارد مثل فیلترشکن های متعدد و راه های مختلف دست یابی به وبلاگ ها و سایت ها دیگر نمی توان به اثربخشی سیاست های اینچنینی دل بست.


فرزانه نزاکتی