بازنمایی ارتباطات میان فردی اعضای خانواده در سریال های تلویزیونی ایرانی

این وضعیت در تلویزیون ایران تداوم داشته است چنانکه با گذشت سالها و حتی تغییر در ژانر سریال ها، نتایج پژوهش ها مشابه همان مورد قبل بود.

پژوهش دیگر شهلا اعزازی(1380) بصورت تحلیل محتوای فیلم ها و سریال های تلویزیونی ایران برای کودک و نوجوان در سال 76-1375 بار دیگر به همین نتیجه رسید که روابط اعضای خانواده با هم به نحو مطلوبی به نمایش در نمی آید. وی با تقسیم روابط به 3 نوع همدلی، ضدیتی و جدا سازنده آنها را چنین تعریف کرد:

 

مقوله روابط همدلی: روابطی که باعث ایجاد صمیمت و نزدیکی میان اعضا می شود.

مقوله روابط ضدیتی: روابطی که باعث رو در رو قرار گرفتن و تعارض اعضای خانواده با یکدیگر می شود.

مقولهروابط جدا سازنده: روابطی که باعث ایجاد فاصله و دوری میان اعضای خانواده می شود.

نتایج این پژوهش نشان داد که فضای ضدیتی بر روابط میان فردی در خانواده حاکم است. به گونه ای که 58 درصد روابط ضدیتی، 31 درصد همدلی و 11 درصد جدا سازنده بود.

این نتایج تنها مختص تحقیقات این پژوهشگر نیست. بررسی که فاطمه قاسمی (1383) بر روابط میان فردی مرد و زن در سریال های تلویزیونی سالهای 82-1380 انجام داده است نیز نتایج بالا را تأیید نموده است. در سریال های مورد بررسی این تحقیق، شکل گیری ارتباط های میان فردی مرد و زن بیشتر براساس درگیری هیجانی و عواطف شدید افراد بوده است. در مراحل بعدی زندگی، با گذار از هیجان ها و کمرنگ شدن جذابیت های ظاهری، روابط زن و مرد فاقد هنجارهای اجتماعی مناسب (درک و پذیرش یکدیگر، خود افشاگری، بیان عواطف و ...) شده است. چنانکه در روابط گروه سنی میانسال و پیر، سطح ارتباط کلامی علاقه و محبت نسبت به گروه سنی جوان کمتر بوده، همچنین سبک ارتباط ناخوشایند (شیوه برخورد سرزنشی و تخطئه کننده یا متوقعانه) در روابط همسری، بیش از روابط غیرهمسری ملاحظه شده است.

مرور تحقیقاتی نظیر آنچه ذکر شد و توجه به سریال هایی که در حال حاضر از شبکه های مختلف سیمای جمهوری اسلامی ایران در حال پخش است، این فرض را به ذهن می رساند که اعضای خانواده های تلویزیونی (خانواده های بازنمایی شده در سریال های تلویزیون) فاقد مهارت های لازم در برقراری ارتباط با سایر اعضای خانواده هستند. همچنین ارتباطات خانوادگی در این سریال ها، ویژگی های یک ارتباط اثربخش را ندارند.

در اینجا لازم است ارتباط اثربخش و ارتباط ماهرانه به اختصار تعریف شوند:

ارتباط اثربخش: علی اکبر فرهنگی (1380) پنج ویژگی عمده برای ارزیابی اثربخشی در ارتباطات میان فردی بر شمرده است که شامل موارد زیر است:

- گشودگی[1]: که دارای سه جنبه است: اول خودگشودگی به معنای دادن اطلاعاتی درباره خود، دوم ابراز صادقانه اثر محرکات وارد بر خود و سوم اعلام تفکرات و احساسات خود به دیگری.

- همدلی[2]: به معنای درک کردن احساس دیگری و ایجاد حس مشترک با دیگری.

- حمایتگری[3]: به معنای ایجاد فضایی که توأم با هراس و تهدید و انتقاد و تهاجم و ضرب و شتم و ... نباشد.

مثبت گرایی[4]: نیز دارای سه جنبه است: اول داشتن حس ارزشمندی و احترام به خود و دیگری، دوم ابراز این حس در هنگام ارتباط و سوم داشتن حس خوشایند نسبت به خود ارتباط.

- تساوی[5]: به معنای وجود تساوی در شخصیت طرفین یا تأکید بر نقاط مشترک که نوعی تساوی است.

ارتباط ماهرانه: از نظر جولیا وود (1384) ارتباط ماهرانه، نقطه مقابل ارتباط ناشیانه است که در آن ارتباط به شکلی کارامد و مناسب برقرار می گردد. وی پنج مهارت مهم برای ارتباط میان فردی را به شکل زیر نام می برد.

- برخورداری از مهارت های ارتباطی گوناگون: به معنای داشتن مهارت های ارتباطی متنوع که در شرایط مختلف بکار می آیند. در ادامه، توضیح بیشتری در مورد آنها داده خواهد شد.

- تنظیم ارتباط: یعنی داشتن اینکه در هر لحظه کدام نوع ارتباط مناسب است. این امر با توجه به اهداف ارتباط گر، بافت و ارتباط گر صورت می گیرد.

- توجه به نقطه نظر طرف مقابل: در نظر گرفتن نظرات، عقاید، افکار و احساسات طرف مقابل که منجر به درک متقابل خواهد شد.

- بازبینی ارتباط: مشاهده و تنظیم ارتباط که معمولاً پیش و در حین تعامل صورت می گیرد و اجازه می دهد سبک ارتباط خود را با فرد مقابل تطبیق دهیم.

- متعهد بودن به ارتباط: یعنی صادقانه، نگران رابطه خود بودن و ارتباطی اخلاقی برقرار کردن، طرف مقابل را انسانی ارزشمند دانستن و با احترام قائل شدن برای احساسات خود، به ارتباط متعهد شدن.

اما مهارت های ارتباطی گوناگون شامل کدام مهارت هاست؟

هارتلی (1999) این مهارت ها را در 8 عنوان ذکر کرده  است:

-    ارتباطات غیرکلامی[6]

-    تقویت[7]

-    پرسش[8]

-    بازگرداندن[9]

-    مقدمه چینی و خاتمه دادن[10]

-    توضیح دادن[11]

-    گوش دادن[12]

-    خود افشاگری[13]

اگرچه این فهرست درباره مهارت های ارتباطی، متداول است اما قابل تغییر می باشد. مثلاً مهارت های دیگری مانند نفوذ

/ 2 نظر / 13 بازدید
رحیم

وبلاگ مفید و خوبی دارید - با تحلیل اخیرتون موافقم من دانشجوی ارتباطات هستم و در حوزه رسانه های نوین فعالیت دارم - بسیار خوشحال می شوم یه سری به وبلاگ و وب سایت بزنید http://lohrasbi.blogfa.com